و در تفسير قمى دارد كه امام در ذيل جمله * ( « لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ » ) * فرمود : يعنى تا آنكه باقى ماندگان بدانند خداوند پيغمبر را يارى كرد « 1 » . و در الدر المنثور در تفسير جمله * ( « وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ » ) * مىگويد كه ابن ابى شيبه و ابن جرير و ابو الشيخ و ابن مردويه از ابن مسعود روايت كرده‌اند كه گفت : لشكر كفار در روز بدر به نظر ما كم آمدند ، حتى من به يك نفر كه پهلويم بود گفتم به نظر تو هفتاد نفر هستند ؟ گفت : نه بلكه صد نفر مىشوند « 2 » . و نيز در تفسير جمله * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ . . . » ) * دارد كه حاكم - وى روايت را صحيح دانسته - از ابى موسى روايت كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) آواز را در جنگ كراهت مىداشت « 3 » . و نيز مىنويسد : ابن ابى شيبه از نعمان بن مقرن روايت كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) وقتى كه جنگ مىشد در اول روز ، جنگ نمىكرد ، و جنگ را تا موقع ظهر تاخير مىانداخت ، و وقتى مشغول مىشد بادها مىوزيد و نصرت خدا نازل مىشد « 4 » . و در تفسير برهان در ذيل آيه * ( « وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ . . . » ) * به سند خود از يحيى بن حسن بن فرات روايت كرده كه گفت : ابو المقدم ثعلبة بن زيد انصارى براى ما حديث كرد و گفت : من از جابر بن عبد اللَّه بن حرام انصارى ( رحمة اللَّه عليه ) شنيدم كه مىگفت : شيطان در چهار صورت مجسم شد : در روز جنگ بدر به صورت سراقة بن مالك بن جشعم مدلجى درآمد و به قريش گفت : * ( « لا غالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَكَصَ عَلى عَقِبَيْه وَقالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ » ) * . و در روز عقبه به صورت منبه بن حجاج مجسم شده و ندا در داد كه : محمد و بىدينانى كه همراه اويند در عقبه هستند بشتابيد و به آنان برسيد . رسول خدا ( ص ) به انصار فرمود : نترسيد كه صداى ابليس از خودش تجاوز نمىكند و كسى آن را نمىشنود . و در روزى كه قريش در دار الندوه اجتماع كرده بودند به صورت پيرى از اهل نجد درآمد و در كار ايشان كمك فكرى كرد ، و خداوند اين آيه را در حقش نازل فرمود : « وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّه وَاللَّه خَيْرُ الْماكِرِينَ » .

--> ( 1 ) تفسير قمى ج 1 ص 278 ( 2 و 3 و 4 ) الدر المنثور ج 3 ص 189